Ga naar inhoud

Wegwijzer — vind jouw combinatie

Voor wie — je zoekt hulp voor een specifiek vak, op een specifieke leeftijd, voor een leerling met een specifieke situatie. Bijvoorbeeld: taalvakken, 8 jaar, anderstalig. Of: wiskunde, 16 jaar, dyslexie én ADHD. In één zin — er is geen aparte handleiding per combinatie, wel een manier om er in twee minuten één samen te stellen.

Waarom er geen handleiding is voor elke combinatie

Zes vakgebieden × twaalf onderwijsniveaus × tien situaties zijn zevenhonderdtwintig handleidingen. Die schrijft niemand, die leest niemand, en na een jaar klopt de helft niet meer.

De verzameling werkt daarom in drie lagen die je zelf combineert:

WIE            +     WAT              +     HOE
profielblok          vakgebied              leeftijd/niveau
(de leerling)        (jouw vak)             (het niveau)

Elke laag heeft zijn eigen bestand. Samen vormen ze jouw materiaal. Deze pagina wijst je naar de drie die je nodig hebt.

Stap 1 — Welk vak?

Jouw vak Handleiding Waar de winst zit
Nederlands, Frans, Engels, Duits, klassieke talen Talen Teksten op exact het juiste niveau, gesprekspartner voor spreken, foutenanalyse over een klas
Wiskunde, fysica, chemie Wiskunde en exacte vakken Varianten met uitgewerkte tussenstappen, de misvatting achter de fout
STEM, techniek, informatica STEM en techniek Ontwerpopdrachten, foutzoeken trainen, code laten uitleggen
Geschiedenis, aardrijkskunde, economie, burgerschap, levensbeschouwing Mens en maatschappij Perspectieven naast elkaar, bronnenkritiek
Praktijkvakken, stage, duaal leren Praktijk en werkplekleren Instructiekaarten, mentorformulieren
Muzische vorming, MO, PO, muziek, LO Kunst, muziek en beweging Taal geven aan wat leerlingen doen

Stap 2 — Welke leeftijd?

De vakhandleidingen gelden voor alle leeftijden. Het niveaubestand vertelt je wat er op déze leeftijd anders is — welke prompts, welke grenzen, welke leeftijdsregels voor de tools.

Leeftijd Niveau Bestand
2,5 – 6 Kleuteronderwijs Kleuteronderwijs
6 – 12 Lager onderwijs Lager onderwijs
12 – 14 1e graad secundair Eerste graad
14 – 18 Doorstroom Doorstroomfinaliteit
14 – 18 Dubbele finaliteit Dubbele finaliteit
14 – 18 Arbeidsmarkt, duaal Arbeidsmarktfinaliteit
alle Buitengewoon onderwijs BuBaO en BuSO
alle Deeltijds kunstonderwijs DKO
18+ Volwassenenonderwijs CVO, NT2, tweedekans
18+ Hoger onderwijs Hogeschool, universiteit
18+ Basiseducatie CBE, laaggeletterdheid
— Lerarenopleiding Lerarenopleiding

Ouder? Sla dit over en neem het niveau van je kind. Leerondersteuner? Elk niveau bestaat ook vanuit jouw positie.

Stap 3 — Wat maakt deze leerling anders?

Hier zit de kern van je vraag. Kies wat past — meerdere mag.

Taal en voorkennis

Situatie Achtergrond Profielblok
Pas aangekomen, spreekt nog geen Nederlands OKAN en nieuwkomers G
Woont hier langer, thuistaal is een andere NT2 en meertalige gezinnen G
Volwassene die moeizaam leest Basiseducatie H
Weinig ondersteuning thuis, beperkte digitale toegang Kansengroepen —

Belangrijk onderscheid: bij een taalachterstand loopt alleen het Nederlands achter. Bij een taalontwikkelingsstoornis lopen alle talen van de leerling achter, ook zijn sterkste. Dat verschil bepaalt je hele aanpak — zie TOS.

Leren en verwerken

Situatie Handleiding Profielblok
Leest traag en moeizaam Dyslexie A of B
Rekenen komt niet binnen Dyscalculie A
Schrijven blokkeert het denken Dysorthografie en dysgrafie A
Taal loopt achter op het denken TOS E
Kort kunnen focussen, moeilijk starten ADHD en aandacht C
Voorspelbaarheid nodig, letterlijke taal Autismespectrum D
Bewegingen automatiseren niet DCD en motoriek A
Vergeet snel, heeft veel herhaling nodig Werkgeheugen F
Raakt niet gestart, verliest overzicht Executieve functies C
Meerdere dingen tegelijk Combinaties F
Sterk denken, drempel in de uitvoering Dubbel bijzonder I
Verveelt zich, kent het al Hoogbegaafd I

Zien, horen, gezondheid en spraak

Dit zijn geen leerstoornissen: het leren is meestal intact, de toegang is het probleem.

Situatie Handleiding
Taal beschadigd na een beroerte of hersenletsel Afasie en NAH
Werkt met een schermlezer, vergroting of braille Slechtziend en blind
Hoort niet of gedeeltelijk; VGT als eerste taal Slechthorend en doof
Vaak afwezig door ziekte of behandeling Langdurig ziek
Stottert, of spreekt niet op school Spraak, stem en mutisme

Profielblokken staan in 10-prompts-en-tools/01-profielblokken.md. Voor deze groep bouw je er meestal zelf één — het recept staat onderaan dat bestand.

Het recept

Je hebt nu drie bestanden. Zo maak je er materiaal van:

[PROFIELBLOK uit stap 3]

[TAAKPROMPT uit je vakhandleiding, stap 1]

Onderwerp: ____________

Het niveaubestand uit stap 2 lees je één keer — voor de grenzen en de leerwinstcheck. Dat plak je niet mee.

Twee volledig uitgewerkte voorbeelden

Voorbeeld 1 — taalvakken, 8 jaar, anderstalig

Je leest: Talen · Lager onderwijs · NT2 en meertalige gezinnen

Je plakt:

PROFIEL
Leeftijd: 8 jaar, lager onderwijs. Nederlands is niet de thuistaal;
leert het sinds ongeveer 10 maanden. Volgt inhoudelijk het niveau
van zijn leeftijd.
Wat al lukt: begrijpt veel als de taal eenvoudig is; leert nieuwe
woorden snel als ze herhaald worden.
Waar het misloopt: schooltaal en instructiewoorden; lange zinnen.

VORMEISEN:
- Belgisch Nederlands, maximaal 8 woorden per zin
- alle vaktermen behouden, elk met uitleg in maximaal 6 woorden
- het denkniveau NIET verlagen — alleen de taal
- geef onderaan een woordenlijst met de 10 belangrijkste nieuwe woorden

TAAK
Maak een leestekst van 150 woorden over [thema] op ERK-niveau A2.
Geef daarna: 5 begripsvragen op hetzelfde niveau, de 8 nieuwe woorden
met uitleg in eenvoudig Nederlands, en 3 zinnen waarin die woorden
in een ándere context terugkomen.

Onderwerp:

Waarom dit werkt: de vormeisen komen uit het profielblok, de opbouw met begripsvragen en hercontextualisering komt uit de talenhandleiding, en "het denkniveau niet verlagen" komt uit de doelgroepfiche. Drie bronnen, één prompt.

Voorbeeld 2 — wiskunde, 16 jaar, dyslexie en ADHD

Je leest: Exacte vakken · Doorstroom · Combinaties

Bij twee stoornissen tegelijk kies je één hoofdblokkade. Hier meestal de aandacht, want zonder starten helpt een leesvriendelijke opgave niet.

PROFIEL
Leeftijd: 16 jaar, doorstroomfinaliteit.
Wat al lukt: begrijpt de wiskunde als hij eenmaal bezig is;
legt mondeling goed uit.
Waar het misloopt: leest opgaven traag en slaat gegevens over;
raakt moeilijk gestart en haakt na enkele minuten af.

VORMEISEN:
- opgaven van maximaal 3 zinnen, max 10 woorden per zin
- alle gegevens in een lijstje boven de vraag, niet in de lopende tekst
- werken in blokken van 5 minuten met een duidelijk einde per blok
- na elk blok een controlevraag met het antwoord erbij
- rustige opmaak: geen kaders in kaders, geen versiering

TAAK
Maak 6 varianten van dit vraagstuk: zelfde methode, andere getallen
en context. Volledige oplossingsweg met alle tussenstappen,
eenheden expliciet, decimaalkomma.
Reken elke variant na en meld het als je twijfelt.

[vraagstuk]

Wat als jouw combinatie er niet bij staat?

Bouw je eigen profielblok. Vier regels volstaan: leeftijd en niveau, wat al lukt, waar het misloopt, en de vormeisen die daaruit volgen. Zie profielblokken, onderaan.

Dat werkt ook voor situaties die nergens in deze verzameling staan — een leerling met een zeldzame aandoening, een tijdelijke situatie, iets wat je nog nooit tegenkwam. Je beschrijft wat je ziet, en het model heeft genoeg aan die beschrijving. Dat is precies waarom de verzameling met functioneren werkt en niet met diagnoses.

En laat het weten. Ontbreekt jouw vak, leeftijd of situatie echt, dan hoor ik dat graag — zie deel je ervaring.

Verder