Ga naar inhoud

Leerlingen met leerstoornissen en leersteun

Voor wie — zorgleerkrachten, leerkrachten met leerlingen met dyslexie, dyscalculie, DCD, AD(H)D of ASS in de klas, leersteuners, en ouders die thuis meehelpen. Kenmerk van deze groep — de leerstoornis zit niet in het begrip maar in de toegang tot het begrip. Materiaal aanpassen is dus geen gunst maar het wegnemen van een drempel die er niet hoort te zijn. Strengste privacyregel van deze map — nooit een verslag, diagnose, handelingsplan of naam in een AI-tool. Werk uitsluitend met functionele omschrijvingen.

1. Waarom AI hier veel verschil maakt

Redelijke aanpassingen (STICORDI) zijn algemeen aanvaard maar zelden volgehouden, omdat ze werk zijn. Elke tekst hertypen, elke opgave herformuleren, elk stappenplan uitschrijven: dat is precies wat wegvalt.

Concreet:

  • Elke tekst in leesvriendelijke vorm, in twintig seconden in plaats van twintig minuten.
  • Stappenplannen voor leerlingen met executieve moeilijkheden, per opdracht, zonder dat jij ze schrijft.
  • Herhaling zonder verveling: dezelfde oefening in dertig varianten, wat automatiseren mogelijk maakt bij een zwak werkgeheugen.
  • Voorleesmateriaal en materiaal dat zonder lezen te begrijpen is.

2. Prompts die werken

Dyslexievriendelijk herschrijven 

Herschrijf deze tekst voor een leerling van [leeftijd] die traag en
moeizaam leest.
- max 10 woorden per zin, één idee per zin
- actieve zinnen, geen tangconstructies
- geen woorden van meer dan 3 lettergrepen tenzij het vaktermen zijn
- lange woorden bij eerste gebruik splitsen met een streepje
- opsommingen in plaats van lange alinea's
- witruimte tussen de delen
- de inhoud blijft VOLLEDIG hetzelfde

Geef onderaan de 5 woorden die het lastigst blijven, elk met
een geheugensteun.

[tekst]

Dyscalculie: van getal naar beeld 

Leg [rekenbegrip] uit voor een leerling van [leeftijd] met ernstige
moeite met getalinzicht.
- vertrek van iets concreets uit zijn leefwereld
- gebruik één vaste visuele voorstelling en hou die consequent aan
- max 8 woorden per zin
- geen twee bewerkingen in één stap
Geef 6 oefeningen die met dezelfde visuele voorstelling werken,
oplopend van heel concreet naar iets abstracter.

Executieve ondersteuning: het stappenplan 

Zet deze opdracht om in een stappenplan voor een leerling van
[leeftijd] die moeite heeft om te starten en het overzicht te bewaren.
Structuur:
1. WAT ga ik doen — één zin, ik-vorm
2. WAT heb ik nodig — opsomming
3. HOE — genummerde stappen, max 8 woorden per stap,
   met per stap een geschatte tijd
4. KLAAR ALS — 3 controlepunten om af te vinken

Geen aanmoedigende zinnen, geen uitroeptekens. Neutraal en helder.
[opdracht]

Herhaling zonder verveling (zwak werkgeheugen) 

Maak 25 varianten van deze ene oefening: [oefening].
Exact dezelfde denkstap en moeilijkheidsgraad, andere getallen,
namen en context. Contexten uit de leefwereld van een [leeftijd]-jarige.
Tabel met de sleutel ernaast.

Toets aanpassen zonder de eisen te verlagen 

Pas deze toets aan voor een leerling met dyslexie:
- vraagstelling in max 12 woorden per zin
- één vraag per blok, veel witruimte
- geen dubbele ontkenningen
- kernwoord in elke vraag vetgedrukt
- inhoud en moeilijkheidsgraad blijven IDENTIEK

Zeg me daarna welke vragen ook zonder aanpassing al een
leesprobleem in plaats van een vakprobleem testten.
[toets]
Die laatste vraag levert vaak het inzicht op dat je toets al jaren mede het leesniveau maat.

3. Grenzen — dit is de strengste sectie van de map

Nooit invoeren: - namen van leerlingen - diagnoses, verslagen, attesten, IAC's, handelingsplannen - CLB-informatie, medische of therapeutische informatie - werk van een leerling met identificerende gegevens erop

Wel bruikbaar — de functionele omschrijving:

"Een leerling van 14 die traag leest, moeite heeft met het onthouden van nieuwe woorden, en beter werkt met korte stappen en veel herhaling."

Dit levert exact even goed materiaal op, zonder één persoonsgegeven.

Verder: - Geen diagnostische uitspraken vragen. AI classificeert niet en adviseert niet over doorverwijzing. Dat is CLB, logopedist, arts. - Emotieherkenning in het onderwijs is verboden onder de AI Act. Weiger tools die "aandacht" of "spanning" via camera claimen te meten. - Geen AI als gesprekspartner voor leerlingen met hechtingsproblemen of sociaal-emotionele kwetsbaarheid. - Vereenvoudig de taal, niet de eisen. Leerlingen voelen neerbuigendheid onmiddellijk aan, en het ondermijnt precies het zelfvertrouwen dat je wil opbouwen. - De leerling blijft eigenaar. Vraag oudere leerlingen wat hen helpt in plaats van het te bepalen. Zij weten het vaak preciezer dan wij.

4. Leerwinst meten

Voor deze groep is het cijfer bijna nooit de juiste maat. Deze wel:

1. Zelfstandigheid. Hoeveel keer moest je tussenkomen bij dezelfde soort opdracht, deze week versus vier weken geleden? Dat aantal dalen is de echte winst.

2. Voltooiingspercentage. Hoeveel opdrachten maakt de leerling helemaal af? Afhaken halverwege is meestal een toegangsprobleem, geen motivatieprobleem.

3. Het gat tussen mondeling en schriftelijk. Toets hetzelfde onderdeel één keer mondeling en één keer schriftelijk. Het verschil is de omvang van de drempel. Werkt je aangepast materiaal, dan krimpt dat gat. Dit is de eerlijkste meting die er voor deze groep bestaat.

4. Retentie na een vakantie. De harde test voor materiaal dat op automatiseren mikt.

5. Verder