Ga naar inhoud

Aandoeningen en beperkingen

Waarom dit naast de leerstoornissen staat en niet erin — een hersenletsel, doofheid of een chronische ziekte is geen leerstoornis. Het leren is meestal niet het probleem; de toegang tot het leren is dat wel. Dat vraagt een ander soort aanpassing en een ander soort voorzichtigheid. Lees eerst ../04-leerstoornissen/00-kernprincipes.md — werken met functioneren in plaats van labels, het onderscheid tussen compenseren en remediëren, en de privacyregel. Dat geldt hier onverkort.

Wat hier anders is dan bij leerstoornissen

Vier dingen, en ze bepalen alles wat volgt.

1. Er is vaak een medisch traject naast het onderwijs. Een logopedist, een revalidatiearts, een oogarts, een audioloog. Zij bepalen de behandeling; jij bepaalt het onderwijs. Die lijn houd je scherp — ook wanneer ouders je iets anders vragen.

2. Het kan veranderen. Een leerstoornis is stabiel. Herstel na hersenletsel verloopt in fasen, gehoor of zicht kan achteruitgaan, een chronische ziekte heeft goede en slechte weken. Wat vandaag werkt, kan over drie maanden overbodig of onvoldoende zijn. Herevalueer elk trimester.

3. Energie is een harde grens. Bij vermoeidheid na hersenletsel, bij chronische ziekte, en bij wie de hele dag moet compenseren om te zien of te horen, is de beschikbare energie eindig en niet met motivatie te vergroten. Materiaal dat energie bespaart, is hier belangrijker dan materiaal dat meer aanbiedt.

4. Onderschatting is het grootste risico. Wie niet vlot spreekt, wordt behandeld alsof hij niet begrijpt. Dat is bij afasie bijna altijd fout, en het is de klacht die je van deze groep het vaakst hoort.

De handleidingen

Bestand Kern
Afasie en niet-aangeboren hersenletsel De taal is beschadigd, het denken meestal niet. Onderschatting is de valkuil
Slechtziend en blind Het vakgebied waar AI misschien wel het meest oplevert — mits je opmaak loslaat
Slechthorend en doof Nederlands kan een tweede taal zijn; audio en video zonder ondertiteling zijn waardeloos
Langdurig ziek of veel afwezig Continuïteit organiseren rond een onvoorspelbare aanwezigheid
Spraak, stem en selectief mutisme Laten tonen wat iemand weet zonder hem te dwingen te spreken

Wat AI hier nooit doet

Bovenop de regels uit de kernprincipes:

  • Geen therapie vervangen of aanvullen. Taaloefeningen bij afasie horen bij de logopedist, in een opbouw die hij bepaalt. Doe je iets in de klas, stem dan af — anders werk je hem tegen zonder het te weten.
  • Geen medische informatie geven. Niet over prognose, niet over medicatie, niet over wat een aandoening betekent. Verwijs naar de behandelaar.
  • Geen aanpassing opleggen die niemand vroeg. Een volwassene met afasie, een slechtziende student: zij weten meestal precies wat ze nodig hebben. Vraag het.
  • Geen beperking uit een prompt afleiden. Beschrijf functioneren. "Een student die met een schermlezer werkt" is bruikbaar; een diagnose is dat niet, en ze mag er ook niet in.

Verder