Ga naar inhoud

Voor directie, ICT-coördinatie en beleidsondersteuning

Voor wie — directies, coördinatoren, ICT-coördinatoren, preventieadviseurs en wie een AI-beleid moet uitschrijven. De kern — je hoeft geen technologiestrategie te schrijven. Je hebt drie dingen nodig: een grens, een minimum aan vorming, en een manier om te weten of het iets oplevert.

1. Waar je begint (en waar je niet begint)

Niet beginnen met: een tool aankopen, een visienota schrijven, of een studiedag organiseren over "AI in het onderwijs".

Wel beginnen met deze drie, in deze volgorde:

a) Eén heldere grens, op één A4. Wat mag, wat niet, en waar de vragen naartoe gaan. Als het langer is dan één A4, leest niemand het.

b) Aantoonbare vorming van je team. De AI Act legt organisaties die AI inzetten op om maatregelen te nemen voor de AI-geletterdheid van hun personeel (art. 4, van toepassing sinds februari 2025, handhaving vanaf augustus 2026). Deze map is zo'n maatregel — hou bij wie wat doorgenomen heeft. Dat is je bewijs.

c) Eén meetbaar pilootproject. Twee of drie leerkrachten, één taak, één trimester, met cijfers achteraf. Zie ../00-start-hier/04-leerwinst-meten.md.

2. Het beleid op één A4 — sjabloon

AI-AFSPRAKEN — [school], schooljaar [jaar]

1. WAT MAG
   - Lesmateriaal maken, differentiëren, herschrijven, vertalen
   - Eigen administratie en communicatie voorbereiden
   - Feedback voorbereiden (jij blijft eindverantwoordelijk)

2. WAT NIET MAG
   - Persoonsgegevens van leerlingen in een AI-tool:
     geen namen, verslagen, foto's, diagnoses, handelingsplannen
   - AI laten beslissen over punten, deliberatie of oriëntering
   - AI-detectiescores gebruiken als bewijs van fraude
   - Emotieherkenning bij leerlingen (verboden onder de AI Act)

3. WAT ALTIJD
   - Jij controleert de inhoud vóór gebruik
   - AI-gebruik wordt vermeld waar het relevant is
   - Leerlingen onder 13 werken niet zelf met AI-tools;
     tussen 13 en 18 alleen met schoolaccounts en klasafspraken

4. VRAGEN
   Inhoudelijk: [naam]. Privacy: [DPO]. Techniek: [ICT-coördinator].

Ondertekend gelezen door: ______________  Datum: __________

3. Aankoop van AI-tools — de vragen die je stelt

Vóór je een handtekening zet, schriftelijk:

Vraag Waarom
Is er een verwerkersovereenkomst conform de AVG? Zonder dit: niet tekenen
Waar staan de gegevens, en wie heeft toegang? Doorgifte buiten de EU vraagt een grondslag
Worden leerlinggegevens gebruikt om modellen te trainen? Antwoord moet "nee" zijn
Wat is de bewaartermijn, en wat gebeurt er bij stopzetting? Exit-scenario vooraf regelen
Kent de tool een minimumleeftijd? Moet passen bij je leerlingen
Beoordeelt de tool leerlingen, of bepaalt hij toegang of niveau? Dan valt hij onder het hoogrisicoregime van de AI Act
Hoe bereidt u zich voor op de hoogrisicoverplichtingen? Bijlage III geldt vanaf 2 december 2027
Is er menselijk toezicht ingebouwd, en kan een leerkracht overrulen? Vereiste én pedagogisch noodzakelijk
Is er een DPIA beschikbaar of nodig? Bij grootschalige verwerking van leerlinggegevens

Een tool die punten toekent, oriënteringsadvies geeft, toegang bepaalt of examens bewaakt, is een hoogrisicotoepassing. Betrek je DPO en je koepel vóór aankoop, niet erna.

4. Vorming die blijft plakken

Wat niet werkt: een studiedag met een externe spreker en een enthousiaste presentatie. Drie weken later is er niets veranderd.

Wat wel werkt:

  1. Vier korte sessies van 45 minuten, gespreid over een trimester, met tussenin een opdracht die het team in de eigen klas uitvoert.
  2. Per vakgroep, niet plenair. Een leerkracht LO en een leerkracht Latijn hebben niets aan hetzelfde voorbeeld.
  3. Twee collega's die het al doen, laten vertellen — met cijfers. Eén collega die zegt "mijn zwakste zes leerlingen gingen van 42 naar 55" doet meer dan tien externe sprekers.
  4. Ondersteuning bij de eerste keer. De meeste leerkrachten haken af op hun eerste teleurstellende resultaat. Een collega die dan naast hen zit, is de hele interventie.
  5. Registreer wie wat volgde. Verplicht onder art. 4 AI Act, en handig bij vragen van ouders of inspectie.

5. Wat je meet als school

Niet: hoeveel leerkrachten AI gebruiken. Dat is een adoptiecijfer, geen resultaat.

Wel:

  • Leerresultaten in de pilootvakken, met bijzondere aandacht voor het onderste kwartiel. Als het gemiddelde stijgt en de onderkant niet, vergroot je de kloof.
  • Werkbelasting: een korte bevraging bij het pilootteam, begin en eind trimester. Tijdwinst is geen doel maar wel een reële en verdedigbare opbrengst.
  • Incidenten: aantal meldingen rond privacy of onterecht gebruik. Nul meldingen betekent meestal dat mensen niet melden, niet dat er niets gebeurt.
  • Toegankelijkheid: heeft je materiaal leerlingen zonder thuisondersteuning bereikt? Zie ../03-doelgroep/04-kansengroepen-en-digitale-kloof.md.

6. Twaalf maanden, realistisch

Periode Actie
Maand 1 A4 met afspraken opstellen, met DPO afstemmen, aan het team bezorgen
Maand 2 Team laat deze handleidingen doornemen; registratie bijhouden
Maand 2–4 Piloot met 3 leerkrachten, één taaktype, nulmeting
Maand 5 Evaluatie met cijfers. Pilootleerkrachten presenteren aan de vakgroepen
Maand 6–9 Uitbreiding naar wie wil, met begeleiding bij de eerste keer
Maand 9 Afspraken herzien op basis van wat er echt gebeurde
Maand 10–12 Beleid in het schoolreglement en de evaluatieregeling verankeren

Verder