Ga naar inhoud

Gems, GPT's en agents

Wat dit zijn — een chatassistent met vaste instructies erin gebakken. Je opent hem en hij weet al wie hij is en hoe hij moet antwoorden. Je hoeft dus geen lange prompt meer te plakken. Waarom dit nuttig is — een profielblok of een didactisch kader dat je één keer instelt en daarna honderd keer gebruikt, zonder kopiëren. Stand augustus 2026. Dit veld beweegt snel; controleer namen en beschikbaarheid zelf.

Wat heet wat?

Platform Hoe het heet Wie kan er een maken
Google Gemini Gems iedereen met een account, ook gratis
ChatGPT GPT's (in de GPT Store) maken vraagt doorgaans een betaald plan; gebruiken kan gratis
Microsoft Copilot agents binnen Copilot Chat / Microsoft 365
Claude Projects en Skills eigen instructies per project
Mistral (Le Chat) agents / bibliotheken eigen instructies en documenten

Voor onderwijs is het onderscheid minder belangrijk dan het lijkt. Het principe is overal hetzelfde: vaste instructies + eigen documenten = een assistent die jouw context al kent.

Drie Gems die het bekijken waard zijn

Deze zijn gemaakt door Marcel Mutsaerts (aivoordocenten.nl) en publiek gedeeld. Ze zijn Nederlandstalig en didactisch onderbouwd — zeldzaam in dit veld.

Eduapp prompt builder

https://gemini.google.com/gem/3b45fd513ba7

Helpt je een prompt bouwen voor een educatieve app of oefentool. Het toetst je idee aan zeven ontwerpprincipes: aansluiting op een expliciet leerdoel (Biggs), cognitieve belasting (Sweller/Mayer), actief verwerken, directe feedback, retrieval practice (Roediger & Butler), scaffolding (Vygotsky), en spacing & interleaving (Dunlosky).

Wanneer gebruiken: voor je een oefenapp laat bouwen. Het verschil tussen een quiz en een oefenapp die echt iets leert, zit precies in die zeven principes. Zie ook ../06-goed-gebruik/04-van-prompt-naar-oefenapp.md.

EDI Didactisch Expert

https://gemini.google.com/gem/d8c39d9c0ab0

Denkt mee over lesontwerp volgens Expliciete Directe Instructie: lesdoelen scherpstellen, modelleren ("ik"), begeleid oefenen ("wij"), zelfstandige verwerking ("jij"), en begripschecks daartussen. Onderbouwd met Rosenshine en de cognitieve belastingstheorie, met aandacht voor waar directe instructie juist niet past — bij gevorderden of bij open creatieve opdrachten.

Wanneer gebruiken: bij het ontwerpen of doorlichten van een les. Vooral sterk als je een foto van een lespagina of werkblad meegeeft.

Faalangst coach

https://gemini.google.com/gem/6919dd502ad1

Gericht op toetsspanning: cognitieve herwaardering, expressief schrijven vóór een toets om het werkgeheugen te ontlasten, ademhalingstechnieken, en sturen op actieve herhaling omdat beheersing de beste buffer tegen angst is. Met ingebouwde grenzen: geen diagnose, geen therapie, en doorverwijzen bij ernstige signalen.

Wanneer gebruiken: als voorbereiding voor jou als volwassene — om te weten wat je kunt zeggen en welke technieken bestaan. Niet om een leerling er alleen mee te laten praten. Faalangst is een welzijnsthema; het gesprek hoort bij een mens. Zie ../04-leerstoornissen/10-combinaties.md, sectie over leerstoornis + faalangst.

Deze links werkten in augustus 2026. Als er één niet meer werkt: kijk op aivoordocenten.nl, daar staat het actuele overzicht.

Zelf een Gem maken — in tien minuten

Dit is de moeite, want het bespaart je elke keer het plakken van je profielblok.

Stap 1. Open Gemini → linkermenu → Gems → Nieuwe Gem.

Stap 2. Geef hem een naam die je terugvindt: Leerpakket 3e jaar of Materiaal voor thuis.

Stap 3. Plak in de instructies:

Je maakt leermateriaal voor één specifieke leerling.

[hier je profielblok uit 01-profielblokken.md]

Werkwijze:
- Als ik een onderwerp geef zonder verdere uitleg, vraag je eerst
  welk soort materiaal ik wil: uitleg, oefeningen, flashcards,
  samenvatting of overhoring.
- Je houdt je altijd aan de vormeisen hierboven, ook als ik het
  niet herhaal.
- Je gebruikt Belgisch Nederlands en Vlaamse onderwijsterminologie.
- Bij twijfel over de leerstof zeg je dat, in plaats van te gokken.
- Je vraagt nooit naar namen of persoonlijke gegevens en gebruikt ze niet.

Stap 4. Upload er vaste documenten bij als je die hebt: de cursus, de leerplandoelen, je terminologielijst.

Stap 5. Test met één onderwerp. Werkt het niet zoals je wil? Pas de instructies aan, niet je vraag.

Vanaf nu typ je alleen nog: "hoofdstuk 4, flashcards".

Binnen Google Workspace for Education kunnen Gems gedeeld worden met collega's — handig voor een vakgroep die dezelfde terminologie hanteert.

Hetzelfde in andere tools

ChatGPT — Projects met eigen instructies, of een custom GPT. Zelfde principe: instructies + bestanden.

Claude — Projects met projectinstructies; alles in dat project erft ze.

Copilot — agents binnen Copilot Chat, in natuurlijke taal te maken. Binnen Microsoft 365 Education zit ook een Study and Learn-agent voor leerlingen vanaf 13, gebouwd op principes uit de leerwetenschap: begeleide oefening, adaptieve ondersteuning en ophalen in plaats van voorzeggen.

Mistral (Le Chat) — agents met eigen instructies en documenten. Interessant als je liever met een Europese aanbieder werkt; check zelf de actuele voorwaarden rond dataverwerking.

Waar je op let bij bestaande Gems en GPT's

  • Wie heeft hem gemaakt, en met welk belang? Veel "onderwijs-GPT's" zijn marketing voor een betaalde tool.
  • Zit er didactiek in of alleen een vriendelijke toon? Vraag het gewoon: "volgens welke principes werk je?" De drie Gems hierboven geven daar een concreet antwoord op. Dat is een goede test.
  • Wat gebeurt er met wat je invoert? Bij een gedeelde Gem of GPT weet je dat niet altijd. Zet er dus nooit leerlinggegevens in — ook hier niet.
  • Klopt de Vlaamse context? Veel materiaal is Nederlands of Amerikaans. Vraag expliciet om Belgisch Nederlands en controleer terminologie en onderwijsstructuur.

Verder